Japonia ka nisur një nga misionet më ambicioze hapësinore të viteve të fundit. Sonda Martian Moons eXploration (MMX) e agjencisë japoneze JAXA u ngrit me raketën H3 nga qendra hapësinore Tanegashima në orën 04:41 të 20 tetorit sipas orës së Japonisë, pra në 21:41 të 19 tetorit sipas orës së Shqipërisë. Qëllimi i saj është të bëhet misioni i parë që sjell në Tokë mostra nga një hënë e Marsit.
Një mister i vjetër: nga vijnë Phobos dhe Deimos?
Marsi ka dy hëna të vogla, Phobos dhe Deimos, emrat e të cilave në greqisht do të thonë «frikë» dhe «tmerr». Shkencëtarët ende nuk dinë si u formuan. Disa veçori, si mënyra si reflektojnë dritën, të bëjnë të mendosh për asteroidë të kapur nga graviteti i Marsit. Orbitat e tyre rrethore në vijë me ekuatorin e planetit sugjerojnë, nga ana tjetër, se mund të jenë krijuar nga mbetjet e një përplasjeje të madhe në fillimet e Marsit.
Instrumenti MEGANE, i ndërtuar nga ekipi i Universitetit Johns Hopkins për NASA-n, do të masë përbërjen kimike të Phobos. Nëse hëna ka më shumë elemente të avullueshme si hidrogjen ose kalium, kjo do të anonte nga teoria e asteroidit të kapur. «Nuk dimë asgjë për përbërjen elementare të Phobos», i tha Wired-it David Lawrence, drejtuesi i ekipit.
Kalendari i misionit
- Gusht 2027: sonda hyn në orbitë rreth Marsit.
- Shtator 2027: fillon orbitën rreth Phobos dhe vëzhgimet nga afër.
- 2030: ulet në Phobos dhe merr mostra nga dy vende të ndryshme, gjithsej të paktën 10 gramë.
- 2031: kapsula me mostrat ulet në zonën Woomera në Australi.
Mbi sipërfaqen e Phobos, sonda do të lëshojë edhe roverin e vogël Idefix, të ndërtuar nga agjencitë hapësinore të Gjermanisë (DLR) dhe Francës (CNES). Në kthim do të kalojë pranë Deimos dhe Marsit për t’i studiuar.
Ku të tjerët kanë dështuar
Që nga vitet 1980, Rusia ka dërguar tri sonda drejt Phobos dhe të treja dështuan. Vështirësia shtohet nga fakti se sipërfaqja e hënës njihet pak, prandaj vendi i uljes do të zgjidhet vetëm pasi sonda ta shohë nga afër. Si masë sigurie, MMX ka dy metoda të ndryshme për marrjen e mostrave. JAXA ka përvojë të fortë me misionet Hayabusa dhe Hayabusa2, që sollën në Tokë mostra nga asteroidët. Në MMX marrin pjesë edhe NASA, Agjencia Evropiane e Hapësirës (ESA), DLR dhe CNES. Misioni ishte planifikuar fillimisht për 2024, por u shty për shkak të problemeve me raketën H3.
Pse ka rëndësi
Mostrat nga Phobos mund të përmbajnë edhe material të vetë Marsit, të hedhur në hapësirë nga goditjet e meteorëve. Kjo do t’u jepte shkencëtarëve mundësinë të studiojnë historinë e planetit të kuq në laborator, vite para se të kthehen mostra direkt nga sipërfaqja e tij. Për lexuesin, misioni tregon gjithashtu se gara hapësinore nuk është më vetëm mes SHBA-së dhe Kinës: Japonia, me partnerë evropianë, synon një «premierë botërore» që askush nuk e ka arritur deri tani.
