Pas 22 vitesh në orbitë, observatori Neil Gehrels Swift i NASA-s po i jep fund udhëtimit të tij. Sipas parashikimeve të Forcave të Armatosura amerikane, satelitja me peshë rreth 1.450 kilogramë pritet të rihyjë në atmosferë më 4 nëntor, rreth orës 09:30 me orën e Shqipërisë, me një pasiguri prej 11 orësh në secilin drejtim. Pjesa më e madhe e saj do të digjet gjatë zbritjes.
Një mision i planifikuar për dy vjet që zgjati 22
Swift u lëshua më 20 nëntor 2004 me tre teleskopë në bord. Detyra kryesore ishte gjetja e shpërthimeve të rrezeve gama (gamma-ray bursts), ngjarjet më të fuqishme të njohura në univers, të cilat arrijnë kulmin për më pak se dy sekonda. Satelitja i lokalizonte me shpejtësi dhe ua dërgonte koordinatat observatorëve në gjithë botën për vëzhgime të mëtejshme.
Bilanci i tij shkencor është i jashtëzakonshëm:
- mbi 2.000 shpërthime rrezesh gama të vëzhguara;
- rreth 1.400 supernova, si dhe asteroidë, kometa dhe yje të copëtuar nga vrimat e zeza;
- të dhëna që kanë ushqyer më shumë se 7.000 studime shkencore.
Shawn Domagal-Goldman, drejtor i Divizionit të Astrofizikës në NASA, tha se Swift u ndërtua «për një mision fillestar dy-vjeçar, por ishte produktiv për më shumë se dhjetëfishin e kësaj kohe».
Shpëtimi që nuk funksionoi
Problemi nisi në vitin 2024, kur aktiviteti i lartë diellor ngrohu dhe zgjeroi shtresat e sipërme të atmosferës. Kjo rriti fërkimin dhe e përshpejtoi zbritjen e Swift, i cili nuk kishte motor për të korrigjuar orbitën.
Në korrik 2026 NASA nisi misionin Swift Boost, me kosto rreth 30 milionë dollarë. Anija robotike LINK e kompanisë Katalyst Space duhej të lidhej me teleskopin dhe ta ngrinte në një orbitë më të lartë. Megjithatë, LINK pati probleme me sistemin e kontrollit të orientimit, rrotullohej pa kontroll dhe humbiste lidhjen, ndaj misioni u anulua disa javë më vonë. Swift kreu vëzhgimin e fundit më 20 tetor, ndërsa ekipi në Universitetin Shtetëror të Pensilvanisë e mbylli operimin në fund të tetorit.
Ku mund të bien copat
Sipas NASA-s, vetëm disa pjesë të vogla mund t’i mbijetojnë rihyrjes, kryesisht rrotat e rënda të orientimit (reaction wheels) dhe disa elementë të teleskopëve, si pasqyrat dhe lentet. Zona e monitoruar përfshin pjesë të mëdha të Afrikës, Australisë, Indisë, Azisë Juglindore dhe Amerikës Qendrore e Jugore, por më e mundshme është që mbetjet të bien në oqean. Rregullat e NASA-s kërkojnë që rreziku i lëndimit të një njeriu të mos kalojë një në 10.000.
Pse ka rëndësi
Përfundimi i Swift tregon sa shumë vlerë mund të japë një mision i vogël shkencor kur jeton shumë më gjatë se plani fillestar. Arkivi i tij do të përdoret nga astronomët për dekada. Rasti i Swift Boost tregon gjithashtu se servisimi i satelitëve me robotë në orbitë, një industri që po rritet shpejt, ende nuk është teknologji e pjekur. Për lexuesit në Shqipëri rreziku është praktikisht zero, sepse Evropa nuk ndodhet brenda zonës së rënies.
