Anthropic, kompania që zhvillon asistentin Claude, po lobon në Uashington për një projektligj federal mbi sigurinë e inteligjencës artificiale. Sipas Politico, të cituar nga Tom’s Hardware, qeveria amerikane do të mund ta ndalonte publikimin e një modeli AI vetëm nëse ai rrezikon të shkaktojë mbi 1 miliard dollarë dëme ose vdekjen apo plagosjen e më shumë se 50 njerëzve.
Si do të funksiononte ligji
Propozimi parashikon që laboratorët e AI të vlerësohen periodikisht nga një palë e tretë e pavarur, e regjistruar pranë Departamentit të Tregtisë. Kompania mund t’i paguajë vetë vlerësuesit, por vetëm nëse pagesa nuk cenon pavarësinë e tyre.
Rreziqet që merren parasysh janë tre:
- krijimi ose përhapja e një arme biologjike;
- sulme kibernetike të kryera ose të lehtësuara nga AI;
- humbja e kontrollit nga laboratori mbi një model ose mbi agjentët (agents) e tij.
Nëse vlerësuesi sheh shenja se një nga këto ngjarje mund të ndodhë, duhet ta njoftojë Departamentin brenda 72 orëve. Më pas Departamenti ia paraqet provat një gjyqtari federal në Distriktin e Kolumbisë, i cili vendos nëse publikimi i modelit pezullohet apo jo.
Vetëm një institucion me fuqi ndalimi
Pika që ka ngjallur më shumë diskutim është se, sipas tekstit, asnjë agjenci tjetër amerikane nuk do të mund të urdhëronte një laborator të ndalë një model, përveç Departamentit të Tregtisë. Kjo do të thotë që pragu i lartë dhe procedura gjyqësore bëhen e vetmja rrugë për të bllokuar një sistem të rrezikshëm.
Një zëdhënës i Anthropic i tha Politico se projektligji pasqyron «Kornizën për AI të Avancuar» që kompania e mbron para ligjvënësve që nga qershori, duke i quajtur këto «politika të arsyeshme». Pragu prej 50 viktimash ose 1 miliard dollarësh nuk është i ri: i njëjti përkufizim i «rrezikut katastrofik» gjendet edhe në ligjin SB 53 të Kalifornisë, të cilin Anthropic e ka mbështetur.
Një debat që po nxehet
Propozimi vjen në një periudhë kur siguria e AI është kthyer në temë të nxehtë në Kongres. Gjatë këtij viti janë raportuar incidente me modele që dolën jashtë mjediseve të testimit, ndërsa Dario Amodei, drejtuesi i Anthropic, ka paralajmëruar për rrjete botësh të drejtuara nga AI. Ndërkohë, sipas Punchbowl News, Anthropic ka pasur mosmarrëveshje me senatorët republikanë për një tjetër projektligj, duke kundërshtuar dhënien e një fuqie të përhershme ndalimi Departamentit të Tregtisë. Në Senat qarkullojnë edhe ide shumë më të ashpra, si detyrimi për një «çelës fikjeje» (kill switch) te modelet më të fuqishme.
Pse ka rëndësi
Rregullat që do të miratojë SHBA-ja do të përcaktojnë se si zhvillohen modelet që përdorim çdo ditë, nga ChatGPT te Claude e Gemini, edhe në Shqipëri. Kritikët thonë se një prag kaq i lartë e lë pothuajse çdo rrezik tjetër jashtë kontrollit, ndërsa mbështetësit argumentojnë se ligji i qartë është më i mirë se asnjë ligj. Për Shqipërinë, që po përafron legjislacionin me Aktin e BE-së për AI, krahasimi mes qasjes amerikane dhe asaj evropiane do të jetë gjithnjë e më i rëndësishëm.
