Mjafton të hapësh një aplikacion apo faqe interneti që shfaq reklama, dhe pajisja mund të infektohet pa bërë asnjë klikim. Kjo është gjetja kryesore e një raporti të ri të Citizen Lab, laboratorit të Universitetit të Torontos që heton abuzimet me mbikëqyrjen digjitale, i publikuar të enjten më 15 tetor. Sipas studiuesve, kjo është prova e parë teknike e detajuar se spyware i fuqishëm, i përdorur nga qeveri, po shpërndahet përmes reklamave online.
Si funksionon «AdFection»
Studiuesit e kanë quajtur skemën «AdFection». Në qendër të saj është Discover-Tech, një kompani reklamash e regjistruar në Izrael, e cila sipas raportit shërben si urë lidhëse mes industrisë së reklamave dhe prodhuesve të spyware-it me pagesë. Platforma e saj, e quajtur Controlium, u lejonte operatorëve të zgjidhnin persona ose pajisje konkrete kudo në botë dhe t’u dërgonin kod keqdashës krahas reklamave të zakonshme.
Citizen Lab thotë se të paktën dy kompani që prodhojnë spyware «zero-click», Candiru dhe Bindecy, e kanë përdorur këtë platformë. Ky lloj programi instalohet në pajisje pa ndërhyrjen e viktimës: nuk ka nevojë të hapet asnjë mesazh apo link. «Dikush që hakohet në këtë mënyrë nuk do të vërente asgjë të çuditshme. Madje mund të mos shihte fare ndonjë reklamë», i tha Wired-it Bill Marczak, studiues i lartë në Citizen Lab.
Al Jazeera mes të prekurve
Rasti më i dokumentuar lidhet me rrjetin mediatik Al Jazeera, i cili ndau me studiuesit regjistrat e pajisjeve të veta. Sipas raportit, gjatë viteve 2024 dhe 2025 të paktën 45 kompjuterë Windows të organizatës u sulmuan me spyware të atribuuar te Candiru, pasi u ekspozuan ndaj reklamave me kod keqdashës. Nuk dihet ende cilat qeveri qëndrojnë pas sulmeve.
Studiuesit gjetën gjithashtu se faqja e Discover-Tech kishte lënë të ekspozuara:
- pjesë të kodit burimor të panelit të kontrollit, që u lejoi të rindërtonin ndërfaqen pa u identifikuar;
- regjistra hyrjesh ku shfaqeshin edhe punonjës të Candiru dhe Bindecy;
- miliarda të dhëna ofertash reklamash, që tregojnë se reklamat e saj u shfaqën në dhjetëra mijëra aplikacione dhe faqe mes marsit dhe qershorit 2026, përfshirë pajisje të ushtrive, qeverive dhe agjencive kibernetike.
Reagimet
Google, një nga rrjetet më të mëdha të reklamave në botë, e përjashtoi Discover-Tech nga platformat e veta pas një hetimi të përbashkët me Citizen Lab dhe kompaninë e sigurisë Confiant, dhe shtoi paralajmërime Safe Browsing për faqet e lidhura me grupin. Discover-Tech nuk iu përgjigj kërkesave për koment. Candiru ndodhet nën sanksione amerikane që nga viti 2021.
Çfarë do të thotë për ju
Sulmet e këtij lloji synojnë kryesisht gazetarë, aktivistë, zyrtarë dhe institucione, jo përdoruesin e zakonshëm. Megjithatë, raporti tregon se infrastruktura e reklamave, e pranishme pothuajse në çdo telefon dhe kompjuter, mund të shndërrohet në armë. Mbrojtja më e mirë që sugjerojnë ekspertët është bllokimi i reklamave sa më gjerësisht (ad-blocker në shfletues, DNS që filtron reklamat në telefon) dhe përditësimi i rregullt i sistemit dhe aplikacioneve. Për gazetarët dhe organizatat në Shqipëri që punojnë me tema të ndjeshme, ky është një kujtues se siguria digjitale nuk varet vetëm nga kujdesi me linket e dyshimta.
